PLENDE
unesco logo kwidzyn
Muzeum
w Kwidzynie
youtube
Ośrodek konferencyjny KARWANUNESCO transmisjaUNESCOW poszukiwaniu Mikołaja na zamku

Wydarzenia / Wystawa: Fundacje artystyczne na terenie państwa krzyżackiego w Prusach

Fundacje artystyczne na terenie państwa krzyżackiego w Prusach – plakat26.06-12.09.2010
Wystawa jubileuszowa w Muzeum Zamkowym w Malborku

W dniach 26.06-12.09.2010 Muzeum Zamkowe w Malborku przygotowało niepowtarzalną wystawę, która ma na celu uświetnienie dwóch jubileuszy: 700-lecia przeniesienia siedziby wielkiego mistrza Zakonu Najświętszej Marii Panny Domu Niemieckiego z Wenecji do Malborka (1309-2009) oraz 600-lecia bitwy pod Grunwaldem.

Wystawa, której pomysłodawcą jest dr Barbara Pospieszna, ma na celu prezentację dzieł sztuki i rzemiosła artystycznego z okresu końca XIII – początku XVI wieku, powstałych w różnych ośrodkach państwa zakonnego w Prusach. Podkreśla ona potencjał i potrzeby artystyczne nie tylko najwyższych i średnich warstw społecznych, ale również chłopów. Wszystkie zabytki, w imponującej liczbie około 260, wypożyczone z różnych muzeów, kościołów, bibliotek i archiwów z terenu Pomorza, Kujaw, Warmii i Mazur, rozmieszczone zostały w blokach tematycznych, co podkreśla ich pochodzenie oraz fundacje. Eksponaty zajmują przestrzeń Wielkiego Refektarza z przyległą kuchnią i izbą kuchmistrza oraz pomieszczenia apartamentu wielkiego mistrza z prywatną kaplicą na pierwszej kondygnacji Pałacu. Wystawa rozpocznie się w pomieszczeniu kuchni, gdzie znajduje się imponująca prezentacja rzeźby i detalu architektonicznego ze wspaniałym zwornikiem z wizerunkiem tronującej Marii z Dzieciątkiem z kościoła zamkowego w Malborku, który stał się znakiem rozpoznawczym obecnej wystawy. Eksponaty tu zgromadzone pochodzą z zamków w Toruniu, Elblągu, Malborku, Brodnicy, Radzyniu Chełmińskim, Lochstedt, Brandenburgu i Kwidzynie, ale też z kościołów parafialnych z terenu państwa krzyżackiego, jak również z budynków świeckich: toruńskiej kamieniczki i elbląskiego ratusza. Następnie w izbie kuchmistrza wyeksponowane są zwykłe przedmioty kultury materialnej, ale też rzemiosła artystycznego, czasami sprowadzane z daleka przez bogatych mieszczan Gdańska, Elbląga, Malborka, m. inn. znajdują się tam instrumenty muzyczne (gitterna, fidela) – jedne z najstarszych w Europie, pięknie wytłaczany, skórzany pugilares ze sceną zalotów (XV w.), rękojeści sztućców z kości słoniowej w postaci figurek z sokołem i książką, wykonane zapewne w paryskim warsztacie, czy kafle piecowe z wizerunkami świętych i królów (XV-XVI w.). Te niewielkie obiekty są świadectwem gustu mieszczaństwa zamieszkującego te tereny u schyłku XV wieku.

Przestrzeń Wielkiego Refektarza podzielona została na trzy części wystawiennicze, w których przedstawione są zabytki w odrębnych blokach tematycznych: mariologicznym, pasyjnym oraz świętych patronów. Pokazane zostaną rzeźby, które służyły pobożności ludowej, jak np: grupy figuralne związane z Ogrójcami i Golgotami w misteriach paschalnych.

W pomieszczeniu na piętrze, przyległym od strony północnej do apartamentu w Pałacu Wielkich Mistrzów, można podziwiać szaty liturgiczne wskazujące na wysmakowaną elegancję kleru. Dalej w prywatnej izbie wielkiego mistrza umieszczone są bogato iluminowane manuskrypty, z których na szczególną uwagę zasługują: Apokalipsa Heslera (4. ćw. XIV w.), krzyżackie mszały z XV wieku i jedyny przykład rękopisu o charakterze świeckim, tzw. Elbląska Księga Łąkowa (1421).

W kaplicy wielkiego mistrza zwiedzający mają okazję zobaczyć interesujące zabytki malarstwa tablicowego, jak np. poliptyk z Bartoszyc, ustawiony na mensie ołtarzowej, oraz bardzo interesujący dyptyk (ok. 1430), ufundowany przez gdańską, znamienitą rodzinę rajcy miejskiego Wilhelma Winterfelda. Ponadto w mniejszych pomieszczeniach, w kompleksie apartamentu, można podziwiać złotnicze wyroby sakralne i świeckie pochodzące z różnych fundacji, spośród których na uwagę zasługują: krzyż relikwiarzowy z Kończewic, ufundowany przez mieszczan malborskich Jakuba Gorkemana i Wawrzyńca Demlina czy wilkom gdańskich żeglarzy morskich z drugiej połowy XV wieku.

To tylko niewielka prezentacja niektórych zabytków i pomieszczeń tej okazałej ekspozycji. Nie należy zapomnieć o tym, że sam Zamek stanowi najważniejszy zabytek całej wystawy. W szczególności należy tu wspomnieć o Złotej Bramie (po 1280) wiodącej do głównego kościoła zamkowego z pozostałościami wystroju rzeźbiarskiego i malarskiego, jak też Kaplicy św. Anny, miejsca pochówku wielkich mistrzów, gdzie obok płyt nagrobnych możemy oglądać dzwon, który dla kościoła parafialnego w Miłoradzu ufundował wielki mistrz Winrich von Kniprode.

Wystawie towarzyszy dwutomowa publikacja, w której w części katalogowej poza wyeksponowanymi artefaktami, omówione są dzieła z różnych powodów nie zaprezentowane na wystawie, a istotne dla dalszych badań. Natomiast w drugiej części zawarto eseje polskich badaczy, związane z tematem ekspozycji.

Dzięki pracom konserwatorskim wielu eksponatom został przywrócony dawny blask.
Zatem dajmy się oczarować i poddać fantazjom artystycznym poszczególnych grup społecznych, żyjących wówczas na terenie państwa krzyżackiego w Prusach, zrozumieć ich przekaz i potrzeby poprzez wspaniałe dzieła sztuki, jakie po sobie pozostawiły.

 

Rok Grunwaldzki na zamku w Malborku