PLENDE
unesco logo kwidzyn
Zamek
w Kwidzynie
logo sztum
Zamek
w Sztumie
Straty wojenneZamkowe kameralia - grudzieńAplikacja mobilnaNocne Zwiedzanie

Wydarzenia / wystawa: Przywracanie historii. Losy malborskich zbiorów po II wojnie światowej

zdjecie

 
Miejsce ekspozycji: Sala Siedmiofilarowa na Zamku Średnim
Kurator wystawy:  Aleksandra Siuciak

 

Wystawa Przywracanie historii. Losy malborskich zbiorów po II wojnie światowej, to zarazem malborska ekspozycja, ale nie do końca. Jak sam tytuł wskazuje będzie mówić o historii zbiorów (tu dokładnie zbiorów zamku malborskiego) po wojnie. Jak wszyscy doskonale wiemy, rok 1945 był dla Malborka niezwykle trudny. To w tym czasie zamek uległ największym zniszczeniom, a zgromadzone w nim wspaniałe kolekcje uległy zniszczeniu, zagrabieniu bądź rozproszeniu. Los ten spotkał wiele krajowych muzeów i bibliotek. Jednak sytuacja zamku była o tyle trudniejsza, że jego „krzyżacka i niemiecka” przeszłość pogarszała niestety już i tak jego niezbyt jasną przyszłość. W związku z tym podnoszono głosy, by nie podnosić go z ruin, zostawić, nie ratować.
Na szczęście do tego nie doszło, a już w pierwszych miesiącach powojennych podjęto wysiłek zabezpieczenia tego co jeszcze w nim pozostało. Pierwsze kroki zabezpieczające obiekt podjęły miejscowe władze – Starostwo Powiatowe. To do gmachu starostwa zaczęto zwozić zabytki, książki i inne cenne przedmioty, by uchronić je przed zniszczeniem. W tym też czasie zaczęły pojawiać się pierwsze delegacje ministerialne, mające na celu ewakuację i zabezpieczenie rozproszonych i porzuconych zbiorów.
I tak przechodzimy do kolejnej kwestii. Wszystkie te działania doprowadziły do ogromnego rozproszenia zbiorów, które stanowiły niegdyś najwspanialsze kolekcje w całych Prusach. Oczywiście warunki w jakich się to odbywało były niezwykle ciężkie. Działania w każdym zakresie nie były wystarczające, a towarzyszący pośpiech jeszcze pogarszał sprawę. Wywozów nie dokumentowano, a jeśli już to często były to bardzo ogólnikowe dokumenty, które dzisiaj nic nam nie mówią. Dlatego też napotykamy tak wiele trudności w prześledzeniu losów niektórych zbiorów.
Dziś podejmujemy próbę pokazania, choć w niewielkiej części, dawnych zbiorów zamku, które zdobią najlepsze kolekcje w Polsce. Nierzadko są one jednymi z cenniejszych obiektów w tych instytucjach. O wielu z nich wiemy bardzo dużo, znamy ich historię. Wielu z nich być może nigdy nie poznamy i o tych zabytkach również chcemy opowiedzieć. Zostały one zaprezentowane pod znaczącą nazwą STRATY. Mówimy tu o obiektach zidentyfikowanych na podstawie źródeł archiwalnych i ikonograficznych, których los jest do dzisiaj nieznany. Być może są to zbiory bezpowrotnie utracone, ale też należy mieć nadzieję, iż znajdują się gdzieś w zasobach muzealnych lub prywatnych, a ich obecni właściciele nie mają świadomości ich pochodzenia.

zdjecie


Uprzedzając fakty, bo wiele się dziś mówi o rewindykacji zbiorów. Jest to temat bardzo drażliwy i niezwykle trudny. Przystępując do tematu zdawaliśmy sobie sprawę, iż nie będzie to zadanie łatwe. Co kilka lat podnoszone są przez różne kręgi głosy o zwrot obiektów do ich prawowitych właścicieli, przez co muzea ukrywały fakt istnienia takich zbiorów. Na szczęście sytuacja się zmienia, o czym świadczyć może nasza wystawa. Dzięki współpracy wielu instytucji, będziemy mogli zaprezentować Państwu obiekty, które po raz pierwszy od siedemdziesięciu lat, znajdą się w murach zamku.
Należy zwrócić uwagę na jeszcze jedną bardzo ważną kwestię. Bez tych przeszłych działań, być może nie moglibyśmy dziś mówić o dawnych zbiorach zamku, jako tych rozproszonych, ale raczej w większości znalazłyby się one w kategorii strat. Ostatecznie dochodzimy do konsensusu, iż w tym przypadku zbawiennym było przejęcie tych zbiorów przez inne placówki, tym bardziej, że los zamku pozostawał niepewny, aż do 1961 roku, kiedy to utworzono Muzeum Zamkowe. W chwili obecnej najważniejszym jest to aby były one dla nas dostępne. Badanie proweniencji zbiorów nastręcza dziś wielu trudności, które wynikają z przeszłych działań. Historii nie da się zmienić. Jednak by zniwelować choć w części jej skutki niezbędna jest dziś wszechstronna współpraca pomiędzy muzeami, by rozwijać i weryfikować naszą wiedzę na temat posiadanych obiektów.

W związku z tym, iż z oczywistych i różnych innych względów nie jesteśmy w stanie pokazać wszystkich wywiezionych z Malborka zabytków, wystawa została uzupełniona o obiekty znajdujące się obecnie w zbiorach naszego muzeum. Będą one mówić o kolekcjach, które niegdyś stanowiły jeden z największych i najlepszych zbiorów w całych Prusach Wschodnich i Zachodnich. Spróbujemy również opowiedzieć o tym jak doszło do ich powstania.
Wynikiem zainteresowania dawnymi zbiorami zamkowymi jest katalog towarzyszący wystawie, który zbiera i porządkuje całą naszą dzisiejszą wiedzę na ten temat.

Wystawa składa się zasadniczo z trzech części:

Cz. 1 Wprowadzenie historyczne
Cz. 2 Kolekcje zamkowe oraz biblioteki
Cz. 3 Rok 1945: Zbiory rozproszone. Straty.

Instytucje użyczające obiekty:

Archiwum Państwowe w Elblągu z/s w Malborku
Biblioteka Gdańska PAN
Biblioteka Uniwersytecka w Warszawie (Instytut Historyczny UW)
Landesmuseum Württemberg w Stuttgarcie
Kościół MBNP w Malborku
Franciszkański Kościół św. Trójcy w Gdańsku
Muzeum Archeologiczne w Gdańsku
Muzeum Diecezjalne w Pelplinie
Muzeum Narodowe w Warszawie
Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie
 

zdjecie

KLAUZULA INFORMACYJNA


Na podstawie art. 13 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych), publ. Dz. Urz. UE L Nr 119, s. 1 informujemy, iż:
  1. Administratorem Pani/Pana danych osobowych jest Muzeum Zamkowe w Malborku (ul. Starościńska 1, 82-200 Malbork) reprezentowane przez Dyrektora.
  2. W sprawach z zakresu ochrony danych osobowych mogą Państwo kontaktować się z Muzeum Zamkowym w Malborku pod adresem e-mail: inspektor@zamek.malbork.pl
  3. Dane osobowe będą przetwarzane w celu realizacji umowy cywilnoprawnej.
  4. Dane osobowe będą przetwarzane przez okres niezbędny do realizacji ww. celu z uwzględnieniem okresów przechowywania określonych w przepisach odrębnych, w tym przepisów archiwalnych.
  5. Podstawą prawną przetwarzania danych jest art. 6 ust. 1 lit. b) ww. rozporządzenia.
  6. Odbiorcami Pani/Pana danych będą podmioty, które na podstawie zawartych umów przetwarzają dane osobowe w imieniu Administratora.
    Osoba, której dane dotyczą ma prawo do:
    - dostępu do treści swoich danych oraz możliwości ich poprawiania, sprostowania, ograniczenia przetwarzania oraz do przenoszenia swoich danych, a także - w przypadkach przewidzianych prawem - prawo do usunięcia danych i prawo do wniesienia sprzeciwu wobec przetwarzania Państwa danych.
    - wniesienia skargi do organu nadzorczego w przypadku gdy przetwarzanie danych odbywa się z naruszeniem przepisów powyższego rozporządzenia tj. Prezesa Ochrony Danych Osobowych, ul. Stawki 2, 00-193 Warszawa
Podanie danych osobowych jest warunkiem zawarcia umowy cywilnoprawnej. Osoba, której dane dotyczą jest zobowiązana do ich podania. Konsekwencją niepodania danych osobowych jest brak możliwości zawarcia umowy. Ponadto informujemy, iż w związku z przetwarzaniem Pani/Pana danych osobowych nie podlega Pan/Pani decyzjom, które się opierają wyłącznie na zautomatyzowanym przetwarzaniu, w tym profilowaniu, o czym stanowi art. 22 ogólnego rozporządzenia o ochronie danych osobowych.