PLENDE
unesco logo kwidzyn
Zamek
w Kwidzynie
logo sztum
Zamek
w Sztumie
Straty wojenneEdukacja muzealna onlineOtwarcie wystawMarlstone

Wydarzenia / Zamkowy skarbiec online

Zamkowy skarbiec online

Filiżanka z widokiem zamku

 

Sytuacja, w której Muzeum Zamkowe w Malborku pozostaje niedostępne dla gości jest wyjątkowa w historii istniejącego od 1961 r. muzeum. Sam zamek w Malborku stał się celem licznych wycieczek dużo wcześniej niż powstała instytucja, będąca jego opiekunem dzisiaj.

Wśród licznych pamiątek, które oferowane były w Malborku dla zwiedzających już w XIX w., znajdowały się m.in. przedmioty użytkowe. Jedną z nich jest filiżanka ze spodkiem dekorowana miniaturą z widokiem zamku malborskiego. Powstała po połowie XIX wieku w wytwórni KPM - Krister Porzellan Manufaktur w Wałbrzychu (Waldenburg), o czym świadczy kobaltowa sygnatura podszkliwna w formie pionowej kreski na spodzie dna filiżanki i spodka.

Oba naczynia wykonane są z delikatnej porcelany, dekorowane nadrukiem ceramicznym i malowane złotą farbą. Na brzuścu filiżanki, naprzeciw uszka, znajduje się widok zamku malborskiego zza Nogatu według graficznej repliki obrazu Domenico Quaglio z lat 30. XIX wieku w złotej, prostokątnej obwódce. Na pierwszym planie błękitne wody rzeki z łodziami, w głębi brzeg Nogatu z zabudowaniami Podzamcza aż do Baszty Maślankowej. W tle, po prawej stronie, fragment Zamku Wysokiego z wieżą główną, a na środku masyw Pałacu Wielkich Mistrzów i skrzydło zachodnie Zamku Średniego. Na odwrocie dna filiżanki pod sygnaturą naszkliwny ręczny napis „Schloss Marienburg”.

Wytwórnia Krister Porzellan Manufaktur została założona w 1836 roku w Wałbrzychu. Jej właścicielem był malarz porcelany z Nysy Carl Krister. Produkowała główki do fajek i porcelanę użytkową oraz serwisy stołowe. W 1921 roku fabryka weszła w skład koncernu Rosenthal z bawarskiego Selb. Po II wojnie światowej została upaństwowiona i przyjęła nazwę Krzysztof, a od 1952 roku Wawel.

 

#otwartebramy #zamkowyskarbiec #MZMonline
#Muzea_MKiDN #zostanwdomu

_ _ _ _ _

Fot. Lech Okoński

 

 


 

Bursztynowa podstawa pod krucyfiks

 

Jednym z najbardziej tajemniczych skarbów, kryjących się w obecnie niedostępnych przestrzeniach wystawy „Bursztynowe Konteksty” jest bursztynowa podstawa barokowego krucyfiksu z II poł. XVII w. Świadczą już o tym same okoliczności jej pozyskania do zbiorów Muzeum Zamkowego w Malborku. Oferta zakupu wpłynęła bowiem od prywatnego oferenta z Krakowa w 1973 r. na ręce ówczesnego Dyrektora Muzeum, Henryka Raczyniewskiego. Sprzedający nie wycenił obiektu, ale prosił, aby ustaloną komisyjnie kwotę za zabytek przekazać bezpośrednio na budowę pomnika grunwaldzkiego w Krakowie.

 

Jej prawdziwe pochodzenie w wyniku prowadzonych badań proweniencyjnych odkryła śp. Elżbieta Mierzwińska, ówczesna opiekun kolekcji bursztynu. Okazało się że jest to fragment zaginionego przed 1945 r. krucyfiksu bursztynowego ofiarowanego w 1825 r. przez Johanna Müllera do wnętrza kaplicy pw. Św. Katarzyny w Pałacu Wielkich Mistrzów na Zamku Średnim.

 

Pierwotnie krucyfiks miał wysokość 47 cm. Nad zakupioną podstawą z dwukondygnacyjną nadbudową dekorowaną owalnymi plakietami z kości słoniowej o motywach tzw. Tronu Łaski i Modlitwy Chrystusa w Ogrójcu wznosił się krucyfiks z postacią Ukrzyżowanego wykonaną prawdopodobnie z kości słoniowej z Arma Christii (gąbką i grotem) oraz flankowany tzw. Grupą Ukrzyżowania - postaciami Marii i św. Jana Ewangelisty. Dziś zachowana podstawa ma wymiary: 7,3 x 14,8 cm. Zasadnicze jej elementy to trójstopniowa podstawa z podstopniami udekorowanymi płaskorzeźbionymi w kości słoniowej wizerunkami od frontu św. Piotra i Pawła, po bokach św. Jana Ewangelisty i Tomasza, a na zaplecku św. Bartłomieja i Macieja. Front trzeciego stopnia zdobi motyw Agnus Dei – Baranka Paschalnego, a jego górną powierzchnię scena Upadku Chrystusa pod krzyżem. Niestety z dawnych dekoracji w postaci bursztynowych szyszaków oraz płomieni umieszczonych na stopniach podstawy zachowało się jedynie pięć elementów.

 

Odnaleziona po latach podstawa krucyfiksu, skarb kolekcji i niemy świadek dawnych zbiorów, podziwiać można na wystawie w sąsiedztwie innych tego typu kompletnych obiektów.

Oprac. Robert Bartkowski

 

#otwartebramy #zamkowyskarbiec #MZMonline
#Muzea_MKiDN #zostanwdomu

_ _ _ _ _

 

Fot. Robert Bartkowski
Fot. Archiwum Muzeum Zamkowego w Malborku

 

 


 

Chrystus w Ogrójcu

 

Prawdopodobnie do najlepiej rozpoznawanych dzieł sztuki z kolekcji rzeźby Muzeum Zamkowego w Malborku należy Chrystus w Ogrójcu.

Najstarsze wzmianki świadczące o obecności figury w Malborku pochodzą z lat 1700 i 1742. W protokołach z wizytacji biskupiej odnotowano, że rzeźba Chrystusa ogrójcowego znajdowała się w kaplicy św. Wawrzyńca na Przedzamczu. Co najmniej od początku XX wieku przechowywana była w kościele św. Jana w Malborku. Jak i kiedy się tam znalazła, nie wiadomo. Ponownie do zamku przeniesiono ją zapewne w czasie II wojny światowej. W latach 50. XX wieku została odnaleziona stało Muzeum Zamkowe, rzeźba została włączona do jego zbiorów.

Figura Chrystusa ma 84 cm wysokości, jest pełnoplastyczna (opracowana ze wszystkich stron). Wykonano ją z jasnożółtego wapienia, pierwotnie była polichromowana. Przedstawia klęczącego Jezusa, który w noc poprzedzającą Ukrzyżowanie udał się wraz z apostołami do ogrodu Getsemani, aby się modlić. Był to moment gdy Jezus odczuwał ogromny lęk, a wyrazem tego był spływający Mu po twarzy pot będący „jak gęste krople krwi, sączące się na ziemię” [Łk 22,44]. Ponieważ warstwa malarska rzeźby nie zachowała się, dramatyzm sceny jest nieco „wyciszony”, a oblicze Chrystusa odznacza się przede wszystkim niebywałą elegancją, choć uważny widz z pewnością dostrzeże zmarszczone czoło i nabrzmiałe żyły na skroniach Chrystusa. Pierwotnie najprawdopodobniej namalowane były na nich także krople krwi.

Ciekawostką jest, że materiał, z którego wykonano figurę nie występuje na terenie Prus, pochodzi natomiast ze złóż zlokalizowanych w okolicach Pragi czeskiej. Na terenie dawnego państwa zakonnego zachowało się do dzisiaj kilkanaście rzeźb wykonanych z identycznego kamiew zakrystii kaplicy św. Anny, niestety była rozbita na trzy części, co było skutkiem zawalenia się sklepienia kaplicy w części wschodniej, które runęło w wyniku zawalenia się wieży zamkowej po ostrzale artyleryjskim w 1945 r. Gdy w 1961 roku pownia (w Toruniu, Gdańsku, Malborku, Kościerzynie i Nowym Mieście Lubawskim). Wszystkie rzeźby odznaczają się wyjątkowymi walorami artystycznymi i wszystkie trafiły do Prus jako importy. Więcej na ich temat można przeczytać na stronie: www.marlstone.zamek.malbork.pl

 

#otwartebramy #zamkowyskarbiec #MZMonline
#Muzea_MKiDN #zostanwdomu
_ _ _ _ _

Fot. Lech Okoński

 

 


 

Relikwiarz hermowy

 

Jesteśmy wszystkie przysposobione na śmierć! O gotyckim relikwiarzu hermowym.

Zajrzyjmy jeszcze dzisiaj do zamkowego skarbca. W kolekcji rzeźby znajduje się popiersie młodej niewiasty. Jest to postać o długich, jasnych włosach, ubrana w suknię z dekoltem obszytym złotą lamówką. Ma zarumienione policzki i delikatny uśmiech na twarzy.

Za miłą powierzchownością kryje się jednak tragiczna historia, pełna krwi i przemocy. Herma jest świadectwem barwnego i niezwykle żywego w średniowieczu kultu św. Urszuli i orszaku jej jedenastu tysięcy [sic!] towarzyszek. Niewiasty zostały zamordowane przez barbarzyńskich Hunów u bram Kolonii, ale ocaliły miasto, bo widok tysięcy ciał unoszonych do nieba tak przeraził oprawców, że odstąpili oni od jego oblegania. Kolończycy na miejscu rzezi wznieśli kościół, Urszulę zaś uczynili swą patronką i zaczęli czcić.

Herma ze zbiorów Muzeum Zamkowego w Malborku powstała około 1350 roku, właśnie w Kolonii, będącej centrum produkcyjnym relikwiarzy zwanych Ursulabüste. W XIV wieku kult Jedenastu Tysięcy Dziewic (Undecim Milia Virginum) osiągnął apogeum rozwoju i rozprzestrzenił się na całą Europę. O tym, że dotarł także do Prus, świadczą wzmianki o ich relikwiach w inwentarzach kaplic zamkowych w Bałdze, Grudziądzu, Ostródzie i Tucholi. Wezwanie św. Urszuli posiada kościół w Lichnowach – jeden z najstarszych na Żuławach.

Rzeźba z malborskiej kolekcji jest relikwiarzem, a więc służyła do przechowywania szczątków świętych. Powstała poprzez sklejenie dwóch fragmentów drewna orzechowego, jest wydrążona w partii głowy i niestety niekompletna – brakuje pokrywy (fragment głowy był otwierany jak wieko), podstawy oraz przeszklenia widniejącego na piersi otworu. Przed wojną, wraz z drugą, bliźniaczą hermą, znajdowała się w kościele św. Jana w Malborku. Czy trafiła tam już w średniowieczu? A może pochodzi z zamku? Biorąc pod uwagę związki dostojników krzyżackich i zwykłych mieszkańców Prus z obszarem nadreńskim, jest to prawdopodobne.

 

#otwartebramy #zamkowyskarbiec #MZMonline
#Muzea_MKiDN #zostanwdomu

_ _ _ _ _

Fot. L. Okoński

 

 


 

Widok Letniego Refektarza z albumu J.F. Fricka

 

W ostatniej dekadzie do Kolekcji Rycin zakupiono akwatintę wchodzącą w skład albumu Schloß Marienburg in Preußen. Nach seinen vorzüglichsten aeußern und innern Ansichten dargestellt (Zamek w Malborku w Prusach. Przedstawiony w najznamienitszych swych widokach zewnętrznych i wewnętrznych), wydanego w Berlinie w 1799 roku przez Johanna Friedricha Fricka.

Jest to jedenasta karta cyklu przedstawiająca widok Letniego Refektarza w kierunku zachodnim. Praca ta zasługuje na szczególną uwagę, gdyż odtwarza średniowieczny wygląd sali audiencyjnej najwyższych zwierzchników Zakonu Niemieckiego. Jest wizją rekonstrukcyjną, artystycznym wyobrażeniem dawnego splendoru sali, który dodatkowo podkreśla figuralny sztafaż, ukazujący prowadzoną przez biskupa i wielkiego mistrza procesję Krzyżaków. Jest wynikiem głębokich analiz struktury architektonicznej wnętrza, które w latach osiemdziesiątych XVIII wieku zostało pod nadzorem radcy wojennego Johanna Müllera podzielone na dwie kondygnacje i zaadaptowane na mieszkania dla pracowników (znajdującej się w części wschodniej rezydencji) manufaktury tkackiej. Odznacza się wybitnymi walorami artystycznymi. Wykonana w trudnej, czasochłonnej, acz niezwykle efektownej technice druku wklęsłego, trawionego, zwanego akwatintą (kwasoryt płaszczyznowy), przypomina rysunek wykonany pędzlem, gdzie plamy barwne mają różne natężenie i gradują wyobrażoną przestrzeń.

W poziomym kadrze kompozycji widzimy przestronne wnętrze nakryte rozbudowanym sklepieniem żebrowym, rozpiętym na zakomponowanej w kwadracie ostrołucznej kolebce z lunetami. Pośrodku wspiera je smukły granitowy filar, a po bokach profilowane wsporniki. Ściany zewnętrzne zostały przeprute dwukondygnacjowymi otworami okiennymi o prostym zamknięciu, które wypełniają witraże o geometryczno-heraldycznych wzorach. Poniżej nich ciągną się kamienne ławy. Na podłodze dostrzegamy dwubarwną posadzkę o motywie szachownicy. Wprowadzone do wnętrza postaci w historyzujących strojach ożywiają nasze asocjacje i przywodzą na myśl zamierzchłe czasy chwały zakonu krzyżackiego.
oprac. Justyna Lijka

 

#zamkowyskarbiec #otwartebramy #MZMonline
#Muzea_MKiDN #zostanwdomu

 

KLAUZULA INFORMACYJNA


Na podstawie art. 13 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych), publ. Dz. Urz. UE L Nr 119, s. 1 informujemy, iż:
  1. Administratorem Pani/Pana danych osobowych jest Muzeum Zamkowe w Malborku (ul. Starościńska 1, 82-200 Malbork) reprezentowane przez Dyrektora.
  2. W sprawach z zakresu ochrony danych osobowych mogą Państwo kontaktować się z Muzeum Zamkowym w Malborku pod adresem e-mail: inspektor@zamek.malbork.pl
  3. Dane osobowe będą przetwarzane w celu realizacji umowy cywilnoprawnej.
  4. Dane osobowe będą przetwarzane przez okres niezbędny do realizacji ww. celu z uwzględnieniem okresów przechowywania określonych w przepisach odrębnych, w tym przepisów archiwalnych.
  5. Podstawą prawną przetwarzania danych jest art. 6 ust. 1 lit. b) ww. rozporządzenia.
  6. Odbiorcami Pani/Pana danych będą podmioty, które na podstawie zawartych umów przetwarzają dane osobowe w imieniu Administratora.
    Osoba, której dane dotyczą ma prawo do:
    - dostępu do treści swoich danych oraz możliwości ich poprawiania, sprostowania, ograniczenia przetwarzania oraz do przenoszenia swoich danych, a także - w przypadkach przewidzianych prawem - prawo do usunięcia danych i prawo do wniesienia sprzeciwu wobec przetwarzania Państwa danych.
    - wniesienia skargi do organu nadzorczego w przypadku gdy przetwarzanie danych odbywa się z naruszeniem przepisów powyższego rozporządzenia tj. Prezesa Ochrony Danych Osobowych, ul. Stawki 2, 00-193 Warszawa
Podanie danych osobowych jest warunkiem zawarcia umowy cywilnoprawnej. Osoba, której dane dotyczą jest zobowiązana do ich podania. Konsekwencją niepodania danych osobowych jest brak możliwości zawarcia umowy. Ponadto informujemy, iż w związku z przetwarzaniem Pani/Pana danych osobowych nie podlega Pan/Pani decyzjom, które się opierają wyłącznie na zautomatyzowanym przetwarzaniu, w tym profilowaniu, o czym stanowi art. 22 ogólnego rozporządzenia o ochronie danych osobowych.