Muzeum Zamkowe w Malborku żegna ś.p, Władysława Kozioła
(1929-2026)

Malborskie opus magnum

Władysław Kozioł, mistrz sztuki witrażowej i artysta malarz, urodził się 11 kwietnia 1929 roku w niewielkim mieście Szczucin pod Tarnowem. Od początku lat 50. ub. w. związany był z Toruniem, gdzie ukończył studia w Akademii Sztuk Pięknych i gdzie osiadł na stałe. W grodzie nad Wisłą założył rodzinę i z czasem urządził pracownię witrażowniczą w dawnym spichlerzu przy ulicy Rabiańskiej 24. Jest autorem projektów i wykonawcą oszkleń witrażowych dla ponad stu kościołów w Polsce oraz kilkunastu poza jej granicami. Realizował artystyczne oszklenia także dla obiektów świeckich.

Tajniki sztuki witrażowej zgłębiał w Pracowni Witrażownictwa PKZ w Toruniu pod okiem jej kierownika, Edwarda Kwiatkowskiego. W 1968 roku ówczesny dyrektor Muzeum Zamkowego w Malborku, Henryk Raczyniewski, nawiązał współpracę z Kwiatkowskim i Koziołem, zlecając im wykonanie oszkleń dla wielu pozbawionych szyb okien malborskiego zamku. Było to dzieło ogromne, szacuje się bowiem, że całkowita powierzchnia oszkleń przekraczała pół tysiąca metrów kwadratowych.. Trzeba pamiętać, że po II wojnie światowej malborski zamek przez wiele lat był w dużym stopniu zabytkową ruiną.

W latach 1968-1976 Władysław Kozioł był głównym i właściwie jedynym mistrzem sztuki witrażowej pracującym na zlecenie Muzeum Zamkowego w Malborku. Jednym z pierwszych jego zadań było wyposażenie w witraże okien we wschodniej elewacji Pałacu Wielkich Mistrzów, wraz z kaplicą św. Katarzyny. Potem przyszła kolej na ogromne okna w Wielkim Refektarzu, gdzie po raz pierwszy toruński mistrz zastosował na większą skalę wynalezione przez siebie, co potwierdziło świadectwo patentowe, szkło tzw. „malborskie”, o skomplikowanej strukturze wewnętrznej, z zatopionymi miodowymi pęcherzami; ten rodzaj szkła naśladował „niedoskonałe” tafle średniowieczne.

Kolejne zlecenia obejmowały pomieszczenia we wschodniej pierzei Zamku Średniego, głównie w sali koncertowej, gdzie w smukłych oknach pojawiły się dziesiątki drobnych scen, symboli, postaci i znaków. Okna na terenie Zamku Wysokiego zostały wyposażone w witraże „eksperymentalne” (Refektarz i Izba Konwentu), z kolei w trzech oknach Wieży Głównej pojawiły się oszklenia abstrakcyjne o mocnej, nasyconej kolorystyce. Trzeba wspomnieć o witrażach figuralnych w oknach sali wystaw czasowych i w Refektarzu Konwentu. Dziełem Władysława Kozioła są też oszklenia w czterech wschodnich oknach dawnego kościoła św. Wawrzyńca na terenie Zamku Niskiego.

Ostatnią chronologicznie realizacją toruńskiego mistrza dla malborskiego zamku było witrażowe przeszklenie okien trzech Dormitoriów na Zamku Wysokim. Zadanie to wykonał w roku 1991 z udziałem syna Wojciecha, także witrażysty i malarza.

Prace Władysława Kozioła nie tylko wypełniają okna malborskiego zamku, lecz także licznie figurują w muzealnej kolekcji witraży: 43 abstrakcyjne kwatery, intensywnie malarsko opracowane techniką własną – co szczególnie wyróżnia twórczość witrażową Artysty- oraz 29 autorskich projektów witraży.

Dzieło Władysława Kozioła nie ma w Malborku konkurenta. Jego wkład w wieloletni proces wypełniania barwnym szkłem okien we wszystkich trzech członach zamku został dodatkowo uhonorowany przez Muzeum Zamkowe wystawami prezentującymi jego twórczość witrażową i malarską: w Malborku (2005 r., wystawa towarzysząca konferencji naukowej „Witraże w obiektach zabytkowych – między konserwacją a sztuką współczesną”), Kwidzynie (2014 r.) oraz gościnnie w Muzeum Diecezjalnym we Włocławku (2015 r.) i Muzeum Historycznym w Przasnyszu (2019 r.).

Żegnamy Artystę, który przez całe swe pracowite życie z niezwykłą pasją i konsekwencją tworzył ze światła i szkła barwne wizje. Jego opus magnum zostało docenione nadaniem mu w 2023 roku Złotego Medalu „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”.

Ewa Witkowicz-Pałka