Archiwum Aktualności - Muzeum Zamkowe w Malborku

Zamek Gniew w okresie transformacji ustrojowej w Polsce. Studium przypadku. – warsztaty

Paulina Konarzewska — Mon, 25 May 2026 05:51:27 +0000

Zapraszamy na warsztaty organizowane przez nasze Centrum Badań nad Dziedzictwem Pokrzyżackim z cyklu “Zagospodarowanie zamków z terenów dawnego władztwa krzyżackiego w Prusach po II wojnie światowej“

8 czerwca o godz. 17:00 w budynku Centrum na Przedzamczu MZM odbędzie się wykład „Zamek Gniew w okresie transformacji ustrojowej w Polsce. Studium przypadku.” prowadzony przez Jarosława Struczyńskiego.

Wstęp wolny!

Jarosław Struczyński – polski działacz społeczny, animator kultury, pomysłodawca i inicjator odbudowy oraz ożywienia kulturalnego i turystycznego zamku w Gniewie, organizator widowisk historyczno – batalistycznych, założyciel grup rekonstrukcji historycznych, aktor amator.

Artykuł Zamek Gniew w okresie transformacji ustrojowej w Polsce. Studium przypadku. – warsztaty pochodzi z serwisu Muzeum Zamkowe w Malborku.

,,Co kryły mury? O wynikach badań konserwatorskich oraz konserwacji komnat dostojników i krużganka zachodniego.” – relacja

Paulina Konarzewska — Fri, 22 May 2026 08:49:15 +0000

Za nami przedostatnie przed przerwą wakacyjną spotkanie z cyklu Czwartki na Przedzamczu – Co kryły mury? O wynikach badań konserwatorskich oraz konserwacji komnat dostojników i krużganka zachodniego. Gościem wydarzenia była Patrycja Głuszko z Działu Konserwacji Zamku.

Prelegentka skupiła się na wynikach badań i pracach konserwatorskich wnętrz znajdujących się w skrzydle zachodnim Zamku Wysokiego oraz zachodniego krużganka. Efekty prac zostały udostępnione szerszej publiczności w grudniu 2025 wraz z nową odsłoną wystawy stałej Komnaty dostojników krzyżackich.

W wyniku prac konserwatorskich odkryto m.in. malowidła z przełomu XIX i XX wieku, udokumentowano także ingerencje podjęte przez konserwatorów na przestrzeni lat. Prelegentka skupiła się także na ukazaniu technik konserwatorskich, opowiedziała o materiałach stosowanych przy konserwacji oraz samej pracy konserwatora przy odkrywaniu zabytkowych polichromii. Słuchacze dowiedzieli się przy tym, co mogło powodować zniszczenia substancji zabytkowej oraz jakie są możliwe zagrożenia w przyszłości. Z wykładu wysnuto ważny wniosek – badania konserwatorskie służą nie tylko ochronie, ale też odkrywaniu historii zabytku.

Po wykładzie odbyła się ciekawa dyskusja, w trakcie której prelegentka odpowiadała na pytania i zaspokoiła ciekawość słuchaczy. Na kolejne spotkanie zapraszamy już 25 czerwca!

Artykuł ,,Co kryły mury? O wynikach badań konserwatorskich oraz konserwacji komnat dostojników i krużganka zachodniego.” – relacja pochodzi z serwisu Muzeum Zamkowe w Malborku.

VI Ogólnopolskie Forum Rad Pracowników

Paulina Konarzewska — Thu, 21 May 2026 09:16:59 +0000

19 maja 2026 r. w Sali Kolumnowej Sejmu RP odbyło się VI Ogólnopolskie Forum Rad Pracowników. Wydarzenie zorganizowano w dwudziestą rocznicę uchwalenia ustawy o o informowaniu pracowników i przeprowadzaniu z nimi konsultacji. Udział w nim wzięło około 150 osób z całej Polski. Organizatorami wydarzenia był Obywatelski Akcelerator Innowacji we współpracy z Instytutem Spraw Obywatelskich i firmą ESG PRO. Na zaproszenie organizatorów udział w Forum wzięła Rada Pracowników Muzeum Zamkowego w Malborku w pełnym składzie oraz dyrektor MZM dr hab. Janusz Trupinda.

Na program Forum składały się dwa panele dyskusyjne:

– Panel I: Rada pracowników 2.0: partner w rozwoju firmy,

– Panel II: Skuteczna rada pracowników w praktyce.

Uczestnicy paneli wymieniali się doświadczeniami w kwestiach związanych z działalnością rad pracowników z punktu widzenia pracodawców i członków tychże rad. Podkreślano znaczenie kultury dialogu między radami reprezentującymi pracowników a zarządami, co może mieć realny wpływ na wzmacnianie przewagi konkurencyjnej firm. Była to zachęta dla pracowników i pracodawców do zakładania tzw. Rad Pracowników 2.0.

Z ramienia MZM w panelu I wystąpił dyrektor Janusz Trupinda, w panelu II sekretarz Rady Angelika Pyzik-Kapszewicz. Wydarzenie zakończyło się dyskusją z udziałem uczestników oraz podsumowaniem. Każdy z uczestników otrzymał bezpłatnie publikację pt. „Bezrobocie technologiczne. Fakty i mity”, w której, jak zaznaczają Organizatorzy, „eksperci przyglądają się realnym zagrożeniom automatyzacji, AI i zarządzania algorytmicznego oraz szukają odpowiedzi na pytanie, jak przygotować pracowników i organizacje na nadchodzące zmiany technologiczne”.

Artykuł VI Ogólnopolskie Forum Rad Pracowników pochodzi z serwisu Muzeum Zamkowe w Malborku.

10 lat od otwarcia wystawy militariów europejskich

Paulina Konarzewska — Mon, 18 May 2026 11:55:13 +0000

18 maja mija dokładnie 10 lat od otwarcia wystawy „Zbrojownia malborska. Oręż europejski” w Zamek w Malborku. Jubileusz ten stanowi okazję do refleksji nad znaczeniem tej ekspozycji dla całego muzeum oraz sposobu prezentowania militariów.

Otwarcie w 2016 roku było efektem gruntownej modernizacji przestrzeni wystawienniczej w skrzydle wschodnim Zamku Średniego. Nowa ekspozycja zastąpiła wcześniejsze, funkcjonujące przez lata wystawy, łącząc ich dorobek w spójną i nowoczesną narrację. Podział na dwie części – europejską („Zbrojownia malborska. Oręż europejski” otwartą 18 maja) oraz orientalną („Orient. Uzbrojenie Perskie, Indoperskie i Tureckie” udostępnioną 24 czerwca) – pozwolił na czytelne uporządkowanie zbiorów i ukazanie ich w szerszym kontekście kulturowym.

Przez ostatnią dekadę wystawa nie pozostawała statyczna. Kolekcja wzbogaciła się o dwanaście nowych zabytków, w tym wyjątkowe obiekty, takie jak napierśnik i hełm gwardzisty Augusta II Mocnego, miecz z XI wieku czy muszkiet lontowy z XVI stulecia. Szczególne miejsce zajmują cztery zbroje z XVI i XVII wieku, które należą do najcenniejszych nabytków ostatnich lat.

Dziesięciolecie wystawy to także dowód na trwałość przyjętej koncepcji – połączenia nowoczesnej aranżacji z bogactwem autentycznych zabytków. „Zbrojownia malborska” stała się jedną z kluczowych ekspozycji muzeum, przyciągając zarówno miłośników historii wojskowości, jak i szeroką publiczność.

Historia prezentacji militariów w Malborku sięga kilku dekad i odzwierciedla zmieniające się podejście do muzealnictwa. Początkowo zbiory były eksponowane w sposób skromny.

Przełom nastąpił w 1970 roku wraz z otwarciem wystawy „Broń w dawnych wiekach” w Wielkim Refektarzu i Kuchni. Była to pierwsza duża ekspozycja poświęcona uzbrojeniu. W kolejnych latach zmieniała ona lokalizację – trafiła do II dormitorium na Zamku Wysokim, a następnie do skrzydła wschodniego Zamku Średniego, gdzie funkcjonowała przez ponad 20 lat.

W 2001 roku powstała druga ważna wystawa – „Broń i barwa w czasach krzyżackich”, koncentrująca się na uzbrojeniu średniowiecznym. Razem z wcześniejszą ekspozycją tworzyła rozbudowaną, dwupoziomową prezentację militariów.

Obie wystawy zamknięto w 2014 roku w związku z remontem, który otworzył drogę do stworzenia nowoczesnej „Zbrojowni malborskiej”. Oprócz wystaw stałych muzeum organizowało również liczne ekspozycje czasowe, prezentujące zbiory z innych instytucji, m.in. z Ermitażu w Sankt Petersburgu.

Dzisiejsza forma wystaw militariów w Malborku jest więc efektem wieloletniej ewolucji – od prostych prezentacji po nowoczesne, kompleksowe narracje muzealne.

A już niedługo otworzymy nową odsłonę wystawy militariów – unowocześnioną, uzupełnioną o cenne eksponaty, które będzie można podziwiać od 30 maja.

Artykuł 10 lat od otwarcia wystawy militariów europejskich pochodzi z serwisu Muzeum Zamkowe w Malborku.

Trasa Rodzinna na Dzień Dziecka 2026

Paulina Konarzewska — Fri, 15 May 2026 08:17:09 +0000

Dzień Dziecka 2026 w Muzeum Zamkowym w Malborku

Wyjątkowa trasa rodzinna z przewodnikiem i atrakcje dla najmłodszych.

Z okazji Dnia Dziecka przygotowaliśmy specjalną ofertę dla rodzin z dziećmi. W dniach 30–31 maja 2026 r. będzie można wziąć udział w wyjątkowej „Trasie Rodzinnej”, zaprojektowanej z myślą o najmłodszych odkrywcach historii i ich opiekunach.

To doskonała okazja, aby rozpocząć wakacyjną przygodę w jednym z najbardziej imponujących zamków Europy i wspólnie odkrywać jego tajemnice w przystępny, angażujący sposób.

Trasa Rodzinna – nauka przez przygodę

Specjalnie przygotowana trasa, normalnie dostępna tylko w okresie wakacyjnym, to połączenie zwiedzania, opowieści i interaktywnego poznawania historii. Przewodnicy dostosują narrację do dzieci, dzięki czemu nawet najmłodsi uczestnicy będą mogli poczuć się jak mali rycerze i księżniczki.

Zwiedzanie odbywa się w komfortowych grupach, co pozwala na swobodną atmosferę i lepszy kontakt z przewodnikiem.

Cennik biletów

Bilet normalny: 65,00 PLN
Bilet ulgowy: 50,00 PLN
Dzieci do 7 lat: wstęp bezpłatny

Bilety obowiązują wyłącznie w dniach wydarzenia i nie łączą się z innymi ulgami ani promocjami.

Harmonogram zwiedzania

Zwiedzanie odbywa się w grupach do 30 osób według poniższego harmonogramu:

📅 30 – 31 maja 2026 r.:
11:00 • 11:30 • 12:00 • 12:30 • 13:00 • 13:30 • 14:00

📍 Miejsce zbiórki: przed budynkiem Kasy Biletowej na Placu 60-lecia Muzeum Zamkowego w Malborku

Gdzie kupić bilety?

Bilety można nabyć:

w kasie Muzeum Zamkowego w Malborku
online na stronie:

Kup bilet

Dodatkowa atrakcja – książka dla dzieci w promocyjnej cenie

Z okazji święta najmłodszych przygotowano także wyjątkową ofertę wydawniczą. W tych dniach dostępna będzie książka dla dzieci „Jak to działało? Mechanizmy Zamku w Malborku” tylko za 100 zł (rabat 33%).

To świetna pamiątka z wizyty oraz inspiracja do dalszego odkrywania historii w domu.

To wyjątkowa publikacja skierowana do dzieci w różnym wieku (5–10 lat), która zainteresuje też niejednego dorosłego czytelnika. Przedstawia i tłumaczy działanie dziesięciu dawnych rozwiązań inżynieryjnych, takich jak most zwodzony, kierat, żuraw itp.

Tekst został opracowany na podstawie książki Ryszarda Rząda Jak to działało? Zabytkowe mechanizmy w zamku malborskim. Na uwagę zasługuje kreatywna koncepcja edytorska publikacji składającej się z dwóch osobnych części połączonych wspólną oprawą. W jednej z nich znajduje się opis techniczny wzbogacony zdjęciami i szkicami mechanizmów zamkowych.

W drugiej części wykorzystano pomysłowe rysunki Agaty Królak ilustrujące historię mechanizmów oraz dodatkowe elementy angażujące uwagę odbiorców, takie jak wklejane kartki samoprzylepne z tekstem zapisanym odręcznie, czy rozkładane alonże.

Oprawa twarda z dwoma blokami wnętrza różnej wysokości, wystającymi ponad oprawę; różnorodne papiery, płótno

Artykuł Trasa Rodzinna na Dzień Dziecka 2026 pochodzi z serwisu Muzeum Zamkowe w Malborku.

Wydarzenie Muzealne Roku Sybilla 2025 – głosowanie

Paulina Konarzewska — Wed, 13 May 2026 09:22:12 +0000

Zachęcamy do głosowania!

Rozpoczęło się głosowanie na Wydarzenie Muzealne Roku Sybilla 2025 – i mamy powody do dumy!

Muzeum Zamkowe w Malborku zostało nominowane aż w dwóch kategoriach:

KONSERWACJA I OCHRONA DZIEDZICTWA KULTURY

Prace konserwatorskie w komnatach dostojników na Zamku Wysokim w Malborku

WYSTAWY CZASOWE

„HOŁD 500. Historia – Kultura – Pamięć”

To wyjątkowe wyróżnienie dla projektów, które łączą troskę o dziedzictwo z nowoczesnym podejściem do historii i jej opowiadania.

Teraz wszystko w Waszych rękach!

Oddajcie swój głos i wesprzyjcie te niezwykłe inicjatywy:

https://forms.gle/1mpRHcoSeBCrrLM68

Głosowanie trwa do 23 maja (do godz. 22:00).

Wyniki plebiscytu publiczności poznamy podczas uroczystej gali 25 maja.

Dziękujemy za każde wsparcie!

Oddaj głos

Artykuł Wydarzenie Muzealne Roku Sybilla 2025 – głosowanie pochodzi z serwisu Muzeum Zamkowe w Malborku.

Wystawa Broń Europejska – zmiany w zwiedzaniu

Paulina Konarzewska — Tue, 12 May 2026 10:18:56 +0000

Informujemy, że w dniach 26-29 maja z uwagi na zmiany w eksponatach, tymczasowo zamknięta zostaje wystawa Broń Europejska. Ponowne otwarcie wystawy nastąpi w dniu 30 maja.

Przepraszamy za utrudnienia.

Artykuł Wystawa Broń Europejska – zmiany w zwiedzaniu pochodzi z serwisu Muzeum Zamkowe w Malborku.

Komnaty dostojników krzyżackich – wystawa stała

Paulina Konarzewska — Sun, 12 Apr 2026 06:28:51 +0000

Komnaty Dostojników na Zamku Wysokim w Malborku

Historia, rekonstrukcja i współczesna konserwacja

Komnaty dostojników krzyżackich należą do najbardziej złożonych i wielowarstwowych przestrzeni na Zamek w Malborku. To zespół dziewięciu wnętrz zlokalizowanych na piętrze zachodniego skrzydła Zamku Wysokiego – dawnego klasztoru konwentualnego. Choć ich funkcja odwołuje się do średniowiecza, obecny wygląd jest wynikiem wieloetapowych przemian: od zniszczeń nowożytnych, przez XIX-wieczną rekonstrukcję, po współczesne działania konserwatorskie.

Dzisiejsza ekspozycja nie jest więc prostym odtworzeniem przeszłości, lecz świadomą i naukowo ugruntowaną interpretacją historii, która łączy różne epoki i podejścia do dziedzictwa.

Funkcja i znaczenie w średniowieczu

Komnaty przeznaczone były dla najważniejszych urzędników zakonu krzyżackiego: skarbnika, komtura zamku oraz zwierzchników piwnic i kuchni. Ich rola była ściśle związana z organizacją życia konwentu – zarówno w wymiarze administracyjnym, gospodarczym, jak i symbolicznym.

Jednocześnie należy podkreślić, że wiedza o dokładnej lokalizacji i układzie tych pomieszczeń w średniowieczu jest ograniczona. Opiera się ona głównie na źródłach pisanych oraz analizie zachowanych reliktów architektonicznych. Właśnie ta niepełność danych miała kluczowe znaczenie dla późniejszych prób rekonstrukcji.

Zniszczenia po 1772 roku

Po pierwszym rozbiorze Polski w 1772 roku zamek znalazł się w granicach państwa pruskiego i został przekształcony w koszary oraz magazyny wojskowe. Był to okres, w którym nie funkcjonowało jeszcze pojęcie ochrony zabytków, a dawna architektura traktowana była wyłącznie użytkowo.

W wyniku tych działań:

rozebrano sklepienia,
zmieniono układ przestrzenny wnętrz,
zatarto pierwotną strukturę architektoniczną.

Komnaty dostojników w swojej średniowiecznej formie przestały istnieć, a ich funkcja została całkowicie zatarta.

XIX wiek – rekonstrukcja Konrada Steinbrechta

Pod koniec XIX wieku rozpoczął się nowy etap w dziejach zamku, związany z działalnością Konrad Steinbrecht – architekta i konserwatora, który kierował pracami restauracyjnymi.

Steinbrecht nie dysponował kompletną substancją zabytkową. Jego zadaniem było więc nie tyle odtworzenie, ile zrekonstruowanie funkcjonalne wnętrz. Proces ten opierał się na:

badaniach architektonicznych,
analizie źródeł pisanych,
porównaniach z innymi obiektami średniowiecznymi,
interpretacji własnej.

W rezultacie powstała spójna koncepcja komnat jako przestrzeni mieszkalno-urzędowych, odpowiadających realiom życia zakonnego w XIV wieku. Wnętrza wyposażono w stylizowane meble, detale architektoniczne oraz bogate dekoracje malarskie.

Szczególną rolę odegrały polichromie:

w izbie skarbnika – sceny biblijne odnoszące się do problematyki bogactwa i moralności,
w izbie komtura – dekoracja heraldyczna podkreślająca rangę urzędu.

Efektem działań Steinbrechta była nie rekonstrukcja w sensie ścisłym, lecz artystyczno-naukowa wizja średniowiecza, zgodna z ówczesnym stanem wiedzy i ideami konserwatorskimi.

Powojenne przekształcenia

Po 1945 roku komnaty uległy kolejnym zmianom. W wyniku nowych potrzeb ekspozycyjnych i ograniczonych możliwości konserwatorskich:

polichromie zostały w wielu miejscach zamalowane,
wyposażenie uległo rozproszeniu,
wnętrza uproszczono.

Przestrzeń straciła częściowo swoją pierwotną, XIX-wieczną spójność i charakter.

Współczesne prace konserwatorskie

Przełom nastąpił dzięki współczesnym badaniom i pracom konserwatorskim prowadzonym przez Muzeum Zamkowe w Malborku. Kluczowe znaczenie miały badania wykonane w pierwszej połowie 2025 roku, które pozwoliły rozpoznać stan zachowania wnętrz i zaplanować kompleksową konserwację.

W ich trakcie odkryto, że pod warstwami pobiał i wtórnych przemalowań zachowały się XIX- i XX-wieczne polichromie. Odkrycie to stało się podstawą do podjęcia szeroko zakrojonych działań.

Zakres prac obejmował:

konserwację wszystkich dziewięciu pomieszczeń,
kontynuację wcześniejszych działań w dwóch wnętrzach z wykorzystaniem nowoczesnych technologii,
odsłonięcie i zabezpieczenie nieznanych wcześniej polichromii w siedmiu pomieszczeniach.

Skala przedsięwzięcia była znacząca:

ok. 800 m² powierzchni ścian i sklepień w komnatach,
ponad 600 m² krużganka zachodniego (cegła, zaprawy, kamień, dekoracje),
zespół około 30 konserwatorów,
blisko 2000 godzin pracy,
realizacja w ciągu 12 miesięcy.

Prace obejmowały m.in.:

usuwanie wtórnych nawarstwień,
oczyszczanie malowideł,
wzmacnianie tynków i warstw malarskich,
retusze ubytków,
badania technologii wykonania i stanu zachowania dekoracji.

Równolegle prowadzono działania konserwatorskie na krużganku zachodnim, który stanowi integralny element komunikacyjny i funkcjonalny całego zespołu.

Skarbiec – przykład wielowarstwowej historii

Szczególnym przykładem efektów prac jest skarbiec. W wyniku konserwacji odsłonięto tam dekoracje malarskie, w tym przedstawienie bazyliszka. Badania wykazały, że pierwotnie elementy malowidła były uzupełnione dodatkowymi materiałami, prawdopodobnie o charakterze dekoracyjnym.

Pomieszczenie to posiada również warstwę historii związaną z XX wiekiem – w czasie II wojny światowej ukrywano w nim kosztowności, a po jej zakończeniu prowadzono poszukiwania skarbów. Ślady tych wydarzeń zachowały się w strukturze ścian i wyposażenia.

Autentyk w przestrzeni rekonstrukcji

Na tle rekonstruowanych wnętrz szczególne znaczenie ma jedyny zachowany oryginalny element wyposażenia – gotycka szafa z drugiej połowy XV wieku. Jej forma – płytka, szeroka, dekorowana wyłącznie od frontu – odpowiada średniowiecznym zasadom organizacji przestrzeni, pozwalając na ustawienie w niszach ściennych.

Zabytek ten stanowi cenny punkt odniesienia dla całej aranżacji, łącząc bezpośrednio współczesnego odbiorcę z materialnym dziedzictwem średniowiecza.

Komnaty dziś – przestrzeń interpretacji

Dzisiejsza ekspozycja komnat dostojników jest efektem świadomego procesu:

rekonstrukcji funkcjonalnej z XIX wieku,
badań i korekt XX i XXI wieku,
współczesnej konserwacji.

Nie jest to rekonstrukcja „oryginału”, lecz przestrzeń interpretacyjna, która pozwala zrozumieć zarówno średniowiecze, jak i sposób, w jaki kolejne epoki je postrzegały.

Komnaty dostojników na Zamku Wysokim w Malborku stanowią wyjątkowy przykład ciągłości pracy nad dziedzictwem kulturowym. Od zniszczeń XVIII wieku, przez wizję Konrad Steinbrecht, aż po współczesne działania konserwatorskie – są świadectwem zmieniającego się podejścia do przeszłości.

To miejsce nie jest zamkniętym rozdziałem historii. Pozostaje przestrzenią badań, interpretacji i ochrony – a jego obecny kształt jest wynikiem wysiłku wielu pokoleń badaczy i konserwatorów, w tym także współczesnych specjalistów, takich jak Przemysław Gorek.

Komnaty dostojników pokazują, że historia nie jest dana raz na zawsze – lecz wymaga ciągłego odkrywania, rozumienia i troski.

Artykuł Komnaty dostojników krzyżackich – wystawa stała pochodzi z serwisu Muzeum Zamkowe w Malborku.

Rozpoczynamy 2. etap prac na krużgankach

Paulina Konarzewska — Mon, 11 May 2026 12:06:11 +0000

Rozpoczynamy kolejny etap prac konserwatorskich na krużgankach, obejmujący stronę południowo-wschodnią. Dbając o dziedzictwo i jego zachowanie dla przyszłych pokoleń, kontynuujemy systematyczne działania mające na celu ochronę i odnowę zabytkowej substancji obiektu.

W związku z prowadzonymi pracami mogą wystąpić czasowe utrudnienia w dostępie do części krużganków. Prosimy o wyrozumiałość i zachowanie ostrożności w rejonie prowadzonych robót.

Artykuł Rozpoczynamy 2. etap prac na krużgankach pochodzi z serwisu Muzeum Zamkowe w Malborku.

Odzyskanie kwater witrażowych

Paulina Konarzewska — Wed, 06 May 2026 09:54:24 +0000

W sierpniu 2025 roku na stronie Pomorskiego Konserwatora Zabytków w Gdańsku pojawiła się niezwykle interesująca informacja o zidentyfikowaniu w składnicy konserwatorskiej w Oliwie dwóch kwater witrażowych pochodzących z przedwojennego wyposażenia kościoła Najświętszej Marii Panny na Zamku Wysokim w Malborku. Ustaleń o prawdopodobnym pochodzeniu witraży dokonano w Pracowni Artystycznej Burzyńscy z Malborka podczas prac konserwatorskich zleconych przez Wojewódzki Urząd Ochrony i Konserwacji Zabytków w Gdańsku przy jednej z kwater. Wpis ten zainicjował podjęcie przez Muzeum Zamkowe w Malborku w ramach Projektu Straty szerszych badań w zakresie identyfikacji tychże zabytków. Pozwoliły one na jednoznaczne potwierdzenie pochodzenia kwater. W toku badań ustalono, iż do września 1944 roku znajdowały się w pierwszym oknie ściany południowej kościoła zamkowego, licząc od zachodu. W tym czasie przeprowadzono demontaż oszkleń kościoła, które złożono i zabezpieczono w jednej z zakrystii przylegających do świątyni. Pozostawały tam najprawdopodobniej do lipca 1945 roku, skąd w niewyjaśnionych okolicznościach zostały skradzione.

Kluczowym dowodem na pochodzenie obiektów okazały się archiwalne fotografie oraz zachowana w Archiwum Państwowym w Gdańsku dokumentacja Zarządu Odbudowy Zamku. Szczęśliwie kwatery te kilkukrotnie były wzmiankowane (wraz z ich wizerunkami) zarówno w literaturze polskiej, jak i niemieckiej.

Dzięki temu już pod koniec marca 2026, za sprawą współpracy z Wydziałem ds. Restytucji Dóbr Kultury Departamentu Dziedzictwa Kulturowego MKiDN oraz Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Gdańsku witraże powróciły do zbiorów Muzeum Zamkowego w Malborku.

Kwatery witrażowe

Omawiane kwatery witrażowe o wymiarach ok. 66 x 52 cm (wys. x szer.) każda, tworzą wzór złożony z dwóch ośmioramiennych gwiazd w układzie wertykalnym, ujętych bordiurą z prawej i lewej strony. W centralnej części każdej z gwiazd znajduje się okrągły medalion z namalowanym na nim kwiatem o pięciu płatkach, otoczonym czterema polami o nieregularnym kształcie, z malowanym motywem dwóch skrzyżowanych trójlistnych gałązek. Obie gwiazdy otoczone zostały płytkami o romboidalnym lub nieregularnym kształcie, i ujęte układem narożnikowym złożonym z trzech płytek, w którym dwie o kształcie pięcioboku lub sześcioboku, pokryte są malowanym rysunkiem stylizowanego liścia dębu, trzecia o wykroju ćwierci okręgu przylega bezpośrednio do bordiury. Ta złożona jest z trzech wąskich prostokątnych pasów, pas środkowy pomalowany w romby w ornamentalnym układzie sznurowym.

Historia

Podejmując próbę inwentaryzacji zamkowych oszkleń witrażowych najwięcej danych w postaci materiału archiwalnego oraz ikonografii przynosi wiek XIX. Wiązało się to z ideą odbudowy zamku malborskiego w końcu XVIII i początkach XIX w., dzięki czemu miał stać się…panteonem prowincji pruskiej, pruskim Westminsterem. W tym czasie rozpoczęto zakrojone na szeroką skalę przedsięwzięcie budowlano-konserwatorskie, przy akceptacji i wsparciu finansowym najwyższych władz państwowych, elit pruskich urzędników oraz całej społeczności, żywo zainteresowanej postępami prac w Malborku.

Dzięki temu w 1819 roku do Malborka trafiły pierwsze witraże średniowieczne, zakupione do wystroju kościoła NMP na Zamku Wysokim. Były to m.in. kwatery datowane na XIV wiek z rozebranego dominikańskiego kościoła św. Mikołaja w Toruniu, nieokreślona liczba kwater z franciszkańskiego kościoła NMP w Toruniu (datowane na ostatnią ćw. XIV w.). W 1888 roku zakupiono dalsze witraże, tym razem z kościoła Wniebowzięcia NMP w Chełmnie oraz kolejną partię z kościoła franciszkańskiego w Toruniu. Ostatnią nieznaną liczbę średniowiecznych witraży zakupiono w 1898 roku z kościoła NMP w Toruniu (z motywami ornamentalnymi i figuralnymi).

Odzyskane kwatery witrażowe najprawdopodobniej pochodzą z końca XIX wieku i są efektem zamówienia jakie złożył Zarząd Odbudowy Zamku w Malborku u Johanna Baptisty Haselbergera z Lipska. Miały one stanowić uzupełninie do zakupionych średniowiecznych kwater.

Ostatecznie jednak dopiero specjalistyczne badania pozwolą na jednoznaczne określenie wieku tych zabytków.

Pierwsze okno na ścianie południowej kościoła zamkowego (licząc od zachodu) zawierało kwatery witrażowe ze scenami figuralnymi, z lewej strony z wizerunkiem Matki Bożej Bolesnej, po prawej ze sceną Biczowania Chrystusa (obie figury zwieńczone architektonicznymi baldachimami), uzupełnione kwaterami z motywem gwiazd. Rysunek inwentaryzacyjny Conrada Steinbrechta z 1882 roku z zasobu Archiwum Państwowego w Gdańsku przedstawia intersujące nas okno z pozostałościami średniowiecznych witraży toruńskich przywiezionych do Malborka. Łącznie w tym konkretnym oknie znalazło się sześć XIV-wiecznych kwater, w tym jedna z motywem dwóch ośmioramiennych gwiazd. Pozostałe pola wypełniono XIX-wiecznymi kopiami z powtórzonym motywem gwiazd, co dokumentuje archiwalna fotografia z lat 30. XX wieku z zasobu Bildarchiv Foto Marburg.

Artykuł Odzyskanie kwater witrażowych pochodzi z serwisu Muzeum Zamkowe w Malborku.