Tajemniczy ślad śmierci mistrza Wernera

Janusz Trupinda — Thu, 19 Feb 2026 07:37:06 +0000

W roku 2025 odsłoniliśmy wszystkie zachowane polichromie w Komnatach dostojników oraz zachodnim odcinku krużganków na Zamku Wysokim. Przed nami krużganki południowy i zachodni, a za dwa lata północny. Dzięki wykonanym badaniom i odkrywkom wiemy, że możemy spodziewać się następnych, ukrytych pod pobiałami dekoracji – ważnych elementów całego programu ikonograficznego zaprojektowanego przez Conrada Steinbrechta. W tym kontekście szczególnie interesująca jest scena Ukrzyżowania, która upamiętniała zabójstwo wielkiego mistrza, Wernera von Orseln. Krzyżacki kronikarz, Piotr z Dusburga tak opisywał to zdarzenie:
„We wspomnianym roku, a mianowicie 1330, w oktawę świętego Marcina [18 XI], zimą, brat zakonu domu niemieckiego Jan z Endorf, Saksończyk, z podszeptu diabła i z własnej niegodziwości zabił brata Wernera, wielkiego mistrza, gdy wychodził z kościoła po zakończeniu śpiewów nieszpornych, za to, że go napomniał za jego wybryki. O Janie, bratobójco, cóżeś uczynił?”
Przed laty przeprowadziłem dość dokładną analizę przebiegu tego niesamowitego zdarzenia zadając pytania nie tylko o przebieg zdarzenia, ale także osobę mordercy i motyw, który nim kierował. Analizowałem także miejsce zdarzenia, które wtedy lokalizowałem raczej w Pałacu Wielkich Mistrzów. Dziś w większym stopniu, niż wtedy dopuszczam także miejsce „tradycyjne”, czyli Złotą Bramę. Cały artykuł znaleźć można na moim profilu Academia.edu – https://janusztrupinda.academia.edu/research#papers

„Ukrzyżowanie” nad wejściem do pomieszczenia pod wieżą / wielkiej zakrystii – 1893: Źródło: Marienburg Baujahr / zbiory Muzeum Zamkowego w Malborku

W XIX w. powszechnie uważano, że Werner zginął na Zamku Wysokim i w tym właśnie miejscu wykonano wspomniane malowidło. Przedstawiało Ukrzyżowanie, a pod nim umieszczono dwie tarcze herbowe w pokłonie heraldycznym z herbami: urzędowym wielkiego mistrza i rodowym Wernera von Orseln. Analogiczne przedstawienie widzimy w tzw. kapitularzu w odniesieniu do wielkiego mistrza Luthera, księcia brunszwickiego. Wykonano też stosowną inskrypcję, nawiązującą do niemieckiej redakcji kroniki Dusburga autorstwa Mikołaja Jeroschina:
O we o we o we und ach
Johann von Eindorf das verbrach
Daz er ein mensche sunder ere
Den homeister Wernhere
Von Orsele zu tode stach
Zwischen sinen knechten ach
In dem cruzegange
Dar er nach dem gesange
Der vesper uz der kirchen trat
Und ir starb ouch an der stat
Got lase des todes pin
Sten vor alle die sunde sin
Inskrypcję przytacza w sowim przewodniku po zamku Wilhelm Schwandt.
Polichromia przetrwała wojnę, widoczna była jeszcze w latach 60-tych po czym zniknęła.

Polichromia, mimo koszmarnych zniszczeń dachu nad krużgankiem północnym zachowana w dobrym stanie – prawdopodobnie rok 1947

Przez długi czas uważaliśmy, że została zniszczona, ale … wykonana w ubiegłym roku odkrywka pokazała, że przynajmniej częściowo mogła się zachować. Na zdjęciu widać fragment herbu Wernera von Orseln. Jaka część polichromii upamiętniającej jego śmierć ocalała, w jakim jest stanie? To pytania, z którym weszliśmy w bieżący rok i na które będziemy mogli odpowiedzieć jesienią. Na pewno odsłonimy wszystkie fragmenty, jaki zachowały się na ścianie.

Fragment tarczy herbowej z herbem rodowym Wernera von Orseln. Stan – grudzień 2025 r.

Artykuł Tajemniczy ślad śmierci mistrza Wernera pochodzi z serwisu Muzeum Zamkowe w Malborku.

Archiwa Werner von Orseln - Muzeum Zamkowe w Malborku

Tajemniczy ślad śmierci mistrza Wernera