Międzynarodowa Komisja Historyczna Badaczy Zakonu Krzyżackiego

Raport z konferencji

W dniach od 28 do 30 września członkowie Centrum Badawczego (dr hab. Janusz Trupinda, dyrektor Muzeum Zamkowego, oraz dr Gregory Leighton, specjalista ds. badań) wzięli udział w posiedzeniu Międzynarodowej Komisji Historycznej Badaczy Zakonu Krzyżackiego (Internationale Historischen Kommission zur Erforschung des Deutschen Ordens). Konferencja, organizowana co dwa lata, odbyła się w Lublanie w Słowenii i została zorganizowana przez Komisję we współpracy ze Słoweńską Akademią Nauki i Sztuki (Slovenska akademija znanosti in umetnosti), baliwatem zakonu krzyżackiego w Utrechcie (Ridderlijke Duitse Orde Balije van Utrecht) oraz Centrum Badań Zakonu Niemieckiego w Würzburgu (Forschungsstelle Deutscher Orden).

Komisja została założona w 1985 roku z inicjatywy czołowych badaczy zakonu krzyżackiego w Europie, w tym prof. dr. dr. h. c. Udo Arnolda, prof. dr hab. Hartmuta Boockmanna, prof. dr hab. Mariana Dygo oraz prof. dr hab. Mariana Arszyńskiego.

W tym roku tematem przewodnim był „Zakon krzyżacki na swoich granicach”, a program obejmował kilka interesujących referatów poświęconych znaczeniu i roli „granic” w historii zakonu krzyżackiego od XII do XIX wieku.

W ten sposób konferencja odzwierciedliła prawdziwie międzynarodowy charakter historii Krzyżaków, ujawniając szereg nowych spostrzeżeń i perspektyw dotyczących różnych funkcji oraz obowiązków rycerzy, wykraczających poza ich rolę jako instytucji krucjatowej. Konferencja trwała dwa dni i składała się z sześciu sekcji poświęconych posiadłościom Zakonu w Słowenii, Prusach, Liwonii, w regionie Morza Śródziemnego, w Ziemi Świętej oraz w Niderlandach. Zakończyła się dyskusją na temat granic w liturgii i dyplomacji, podczas której przeanalizowano kluczowe okresy przemian w historii zakonu krzyżackiego nie tylko w średniowieczu, ale także w XIX wieku.

Podczas tegorocznego posiedzenia, dyrektor Muzeum Zamkowego w Malborku, dr hab. Janusz Trupinda, został również wybrany na czteroletnią kadencję jako członek zarządu Komisji (w skład której wchodzi 70 przedstawicieli z 15 krajów).

W ramach konferencji odbyła się także wycieczka do kościoła Matki Bożej Miłosierdzia – XVIII-wiecznej świątyni położonej w miejscu dawnego klasztoru Zakonu w Lublanie (po słoweńsku: Križanke), który od lat 20. XIII wieku należał do Krzyżaków. Obecnie kościół zdobią liczne elementy ikonografii Zakonu, w tym krzyże i inskrypcje.

Mieliśmy również okazję zwiedzić jedną z najważniejszych krzyżackich komandorii w Słowenii: Velika Nedelja (niem. Groß Sonntag). Jej historia sięga co najmniej XIII wieku. Kościół i zamek posiadają kilka unikalnych elementów dekoracyjnych, które odzwierciedlają historię Krzyżaków w tym regionie, odbiegającą od ich bardziej tradycyjnej roli polegającej na walce z Prusami, Litwinami i Królestwem Polskim w średniowieczu. Historia tutejszej komandorii przeżyła znaczne zawirowania podczas II wojny światowej – bracia z Velika Nedelja ponieśli męczeńską śmierć z rąk władz komunistycznych, przez co zostali uznani w nekrologu Zakonu za męczenników XX wieku.

Jak zawsze konferencja obfitowała nie tylko w wymianę poglądów, ale też stworzyła doskonałą okazję do zainicjowania planów współpracy przy nowych projektach. Z niecierpliwością czekamy na kolejne spotkanie za dwa lata!