Aktualności
Odzyskanie kwater witrażowych
W sierpniu 2025 roku na stronie Pomorskiego Konserwatora Zabytków w Gdańsku pojawiła się niezwykle interesująca informacja o zidentyfikowaniu w składnicy konserwatorskiej w Oliwie dwóch kwater witrażowych pochodzących z przedwojennego wyposażenia kościoła Najświętszej Marii Panny na Zamku Wysokim w Malborku. Ustaleń o prawdopodobnym pochodzeniu witraży dokonano w Pracowni Artystycznej Burzyńscy z Malborka podczas prac konserwatorskich zleconych przez Wojewódzki Urząd Ochrony i Konserwacji Zabytków w Gdańsku przy jednej z kwater. Wpis ten zainicjował podjęcie przez Muzeum Zamkowe w Malborku w ramach Projektu Straty szerszych badań w zakresie identyfikacji tychże zabytków. Pozwoliły one na jednoznaczne potwierdzenie pochodzenia kwater. W toku badań ustalono, iż do września 1944 roku znajdowały się w pierwszym oknie ściany południowej kościoła zamkowego, licząc od zachodu. W tym czasie przeprowadzono demontaż oszkleń kościoła, które złożono i zabezpieczono w jednej z zakrystii przylegających do świątyni. Pozostawały tam najprawdopodobniej do lipca 1945 roku, skąd w niewyjaśnionych okolicznościach zostały skradzione.
Kluczowym dowodem na pochodzenie obiektów okazały się archiwalne fotografie oraz zachowana w Archiwum Państwowym w Gdańsku dokumentacja Zarządu Odbudowy Zamku. Szczęśliwie kwatery te kilkukrotnie były wzmiankowane (wraz z ich wizerunkami) zarówno w literaturze polskiej, jak i niemieckiej.
Dzięki temu już pod koniec marca 2026, za sprawą współpracy z Wydziałem ds. Restytucji Dóbr Kultury Departamentu Dziedzictwa Kulturowego MKiDN oraz Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Gdańsku witraże powróciły do zbiorów Muzeum Zamkowego w Malborku.
Kwatery witrażowe
Omawiane kwatery witrażowe o wymiarach ok. 66 x 52 cm (wys. x szer.) każda, tworzą wzór złożony z dwóch ośmioramiennych gwiazd w układzie wertykalnym, ujętych bordiurą z prawej i lewej strony. W centralnej części każdej z gwiazd znajduje się okrągły medalion z namalowanym na nim kwiatem o pięciu płatkach, otoczonym czterema polami o nieregularnym kształcie, z malowanym motywem dwóch skrzyżowanych trójlistnych gałązek. Obie gwiazdy otoczone zostały płytkami o romboidalnym lub nieregularnym kształcie, i ujęte układem narożnikowym złożonym z trzech płytek, w którym dwie o kształcie pięcioboku lub sześcioboku, pokryte są malowanym rysunkiem stylizowanego liścia dębu, trzecia o wykroju ćwierci okręgu przylega bezpośrednio do bordiury. Ta złożona jest z trzech wąskich prostokątnych pasów, pas środkowy pomalowany w romby w ornamentalnym układzie sznurowym.
Historia
Podejmując próbę inwentaryzacji zamkowych oszkleń witrażowych najwięcej danych w postaci materiału archiwalnego oraz ikonografii przynosi wiek XIX. Wiązało się to z ideą odbudowy zamku malborskiego w końcu XVIII i początkach XIX w., dzięki czemu miał stać się…panteonem prowincji pruskiej, pruskim Westminsterem. W tym czasie rozpoczęto zakrojone na szeroką skalę przedsięwzięcie budowlano-konserwatorskie, przy akceptacji i wsparciu finansowym najwyższych władz państwowych, elit pruskich urzędników oraz całej społeczności, żywo zainteresowanej postępami prac w Malborku.
Dzięki temu w 1819 roku do Malborka trafiły pierwsze witraże średniowieczne, zakupione do wystroju kościoła NMP na Zamku Wysokim. Były to m.in. kwatery datowane na XIV wiek z rozebranego dominikańskiego kościoła św. Mikołaja w Toruniu, nieokreślona liczba kwater z franciszkańskiego kościoła NMP w Toruniu (datowane na ostatnią ćw. XIV w.). W 1888 roku zakupiono dalsze witraże, tym razem z kościoła Wniebowzięcia NMP w Chełmnie oraz kolejną partię z kościoła franciszkańskiego w Toruniu. Ostatnią nieznaną liczbę średniowiecznych witraży zakupiono w 1898 roku z kościoła NMP w Toruniu (z motywami ornamentalnymi i figuralnymi).
Odzyskane kwatery witrażowe najprawdopodobniej pochodzą z końca XIX wieku i są efektem zamówienia jakie złożył Zarząd Odbudowy Zamku w Malborku u Johanna Baptisty Haselbergera z Lipska. Miały one stanowić uzupełninie do zakupionych średniowiecznych kwater.
Ostatecznie jednak dopiero specjalistyczne badania pozwolą na jednoznaczne określenie wieku tych zabytków.
Pierwsze okno na ścianie południowej kościoła zamkowego (licząc od zachodu) zawierało kwatery witrażowe ze scenami figuralnymi, z lewej strony z wizerunkiem Matki Bożej Bolesnej, po prawej ze sceną Biczowania Chrystusa (obie figury zwieńczone architektonicznymi baldachimami), uzupełnione kwaterami z motywem gwiazd. Rysunek inwentaryzacyjny Conrada Steinbrechta z 1882 roku z zasobu Archiwum Państwowego w Gdańsku przedstawia intersujące nas okno z pozostałościami średniowiecznych witraży toruńskich przywiezionych do Malborka. Łącznie w tym konkretnym oknie znalazło się sześć XIV-wiecznych kwater, w tym jedna z motywem dwóch ośmioramiennych gwiazd. Pozostałe pola wypełniono XIX-wiecznymi kopiami z powtórzonym motywem gwiazd, co dokumentuje archiwalna fotografia z lat 30. XX wieku z zasobu Bildarchiv Foto Marburg.
Bilety
Kup bilet w naszym systemie online
Godziny otwarcia
- Pn:9:00 - 20:00
Wystawy
- Wt - Ndz:9:00 - 19:00
Kontakt
Informacja turystyczna
- +48 55 647 08 00
- +48 55 647 09 02
- +48 55 647 09 78