Budynki objęte projektem FEnIKS „Podniesienie atrakcyjności turystycznej zabytkowych budynków północnego Przedzamcza zespołu zamkowego w Malborku”

KOŚCIÓŁ ŚW. WAWRZYŃCA

Kościół św. Wawrzyńca na Przedzamczu Muzeum Zamkowego w Malborku już wkrótce odzyska dawny blask dzięki projektowi dofinansowanemu z Programu FEnIKS. To jeden z najbardziej niezwykłych budynków zamkowego zespołu – przez blisko 700 lat wielokrotnie zmieniał swoją funkcję, pozostając świadkiem historii Malborka.

Świątynia powstała zapewne w pierwszej połowie XIV wieku, gdy po przeniesieniu w 1309 roku siedziby wielkiego mistrza do Malborka Przedzamcze znalazło się w swoim obecnym miejscu. Pierwsza wzmianka o kościele pochodzi z 1358 roku. Był on przeznaczony dla służby zamkowej – pachołków, dworzan, rzemieślników i żołnierzy. Przechowywano tu relikwie Krzyża Świętego, kościół sąsiadował bezpośrednio z tzw. infirmerią pachołków (tj. służby zamkowej). Od strony wschodniej znajdował się cmentarz. Co ciekawe, poddasze kościoła pełniło funkcję spichlerza, w którym magazynowano zboże. W świątyni spoczął także Dietrich von Logendorf – krzyżacki rycerz, dyplomata i fundator, którego płyta nagrobna zachowała się do dziś i znajduje się wewnątrz budynku.

Po włączeniu Malborka do Królestwa Polskiego kościół nadal pełnił funkcje sakralne, a w okresie reformacji był ważnym ośrodkiem katolicyzmu. W XIX wieku zaprzestano tu odprawiania nabożeństw, budynek sprzedano i zaadaptowano na potrzeby sądu. Na początku XX wieku Conrad Steinbrecht w ramach tzw. restauracji naukowej przywrócił mu historyczną formę, rekonstruując m.in. dach, szczyty, emporę i aranżując wnętrze. Po II wojnie światowej obiekt służył Muzeum Zamkowemu m.in. jako przestrzeń wystawiennicza, edukacyjna a nawet gastronomiczna.

Prace w ramach projektu obejmą naprawę dachu, murów, rynien i obróbek, osuszenie zawilgoconych ścian oraz konserwację zachowanych polichromii, stropu i czterech historycznych płyt nagrobnych: Dietricha von Legendorfa, Emanuela Ellerholtza, George’a Spandekowa i Iacoba Langego.

Podczas realizacji projektu poddany pracom budowlano-konserwatorskim zostanie cały obiekt, prace będą realizowane w obrębie fundamentów, elewacji, dachu, ogrodzenia, ale najważniejsza ich część dotyczy wnętrza samego Kościoła. Podczas badań konserwatorskich, które Muzeum zrealizowało w 2021/2022 r. odkryty został bogaty wystrój malarski wnętrza. Polichromie zostaną w pełni odsłonięte, a wnętrze odzyska historyczny rys mówiący o pierwotnej jego pierwotnej funkcji. Konserwacji zostaną poddane również płyty nagrobne – znajdująca się w Kościele płyta Dietricha von Legendorfa oraz trzy płyty eksponowane przy wschodniej elewacji tego obiektu: Emanuela Ellerholtza, George’a Spandekowa i Iacoba Langego.

Po zakończeniu projektu cały budynek zostanie przeznaczony na cele kulturalne. Na parterze powstanie główna sala wystaw czasowych, a na antresoli kameralna przestrzeń prezentująca pojedyncze, szczególnie cenne obiekty. Planowane są wystawy poświęcone m.in. Dietrichowi von Legendorfowi, ołtarzowi grudziądzkiemu, historii polichromii oraz pierwotnemu wystrojowi i znaczeniu świątyni.

Kościół nie będzie tylko miejscem prezentacji zbiorów. Jego mury, malowidła, strop i płyty nagrobne staną się częścią ekspozycji – autentycznym zabytkiem opowiadającym własną historię.